Chicago, Illinois. Wyniki nowego badania wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych (cardiovascular, CV) zarówno przy małym, jak i dużym spożyciu sodu [1], dolewając oliwy do ognia w toczącej się debacie o korzyściach zdrowotnych wynikających z ograniczenia spożycia sodu.

W nowej analizie, w której zależność między wydalaniem sodu a występowaniem zdarzeń sercowo-naczyniowych oceniano w grupie 29 000 dorosłych, wykazano, że ryzyko wystąpienia tych zdarzeń było zwiększone wśród osób, u których wydalanie sodu było najmniejsze, oraz u osób spożywających duże ilości sodu, ale tylko przy wartościach dużo wyższych niż obecnie rekomendowane w zaleceniach żywieniowych.

Natomiast dr Martin O’Donnell (McMaster University, Hamilton, Ontario) i współpracownicy, w tym wielu znaczących badaczy w dziedzinie hipertensjologii, twierdzą, że wyniki ich badań powinny rozwiać część wątpliwości.

„Wydaje się, że wyniki badań mimo różnic są zbieżne” – stwierdził O’Donnell w rozmowie dla heartwire. – „Naszym zdaniem przygotowana przez nas analiza pomaga wyjaśnić obserwowane zjawisko i najlepiej opisać zależność między spożyciem sodu a występowaniem chorób układu krążenia (cardiovascular disease, CVD). W niektórych wcześniejszych badaniach epidemiologicznych wskazywano na wprost proporcjonalną zależność między spożyciem sodu a ryzykiem występowania chorób układu krążenia, w niektórych z nich – na brak takiej zależności, a ostatnio również na zależność odwrotną. Naszym zdaniem zależność można wytłumaczyć obserwowaną przez nas krzywą J”.

Wyniki pracy opublikowano 23 listopada 2011 roku na łamach Journal of the American Medical Association.

 

Jednakże, co ciekawe, nie zaobserwowano istotnej zależności, dopóki wydalanie sodu nie przekraczało 6,5 g na dobę, „co stanowi większy punkt odcięcia niż rekomendowany przez WHO (World Health Organization) i wiele innych wytycznych”, piszą autorzy.

Przyjęto, że „wydalony sód” odpowiada z grubsza „sodowi przyjętemu”, stwierdził w wypowiedzi dla heartwire O’Donnell, stąd dobowe wydalanie 6,5 g sodu odpowiada dobowemu spożyciu mniej więcej 6500 mg.

„W porównaniu z wartościami średnimi zarówno duże, jak i małe wartości wydalania sodu korelowały z ryzykiem wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych, co wskazuje na konieczność pilnego ustalenia bezpiecznych wartości spożycia sodu w badaniach klinicznych z randomizacją”, dodają autorzy badania.

Dr Paul Whelton (Tulane University, New Orleans, Louisiana) w komentarzu do badania przypomniał, że większość zaleceń żywieniowych rekomenduje dobowe spożycie sodu nie większe niż 1500 mg dla osób z nadciśnieniem tętniczym i 2300 mg dla osób z grupy niższego ryzyka [2].

„W zasadzie siła dowodów, na których opiera się nasze przekonanie o zbyt dużym spożyciu sodu względem naszych potrzeb, jest niezmiernie duża” – stwierdził w wywiadzie dr Whelton. – „Dobrze, że wyniki zostały opublikowane, stanowią dodatkowe elementy tej układanki, a badanie jest interesujące, natomiast przy wyciąganiu wniosków trzeba być ostrożnym”, dodał.

 

O’Donnell i współpracownicy wykorzystali pojedyncze oznaczenie stężenia sodu i potasu w moczu, wykonywane przy włączeniu do badań ONTARGET i TRANSCEND, i powiązali te wyniki z danymi o zgonach z przyczyn sercowo-naczyniowych, zawałach serca i hospitalizacjach z powodu zastoinowej niewydolności serca w ponad 56-miesięcznej obserwacji.

Autorzy donoszą, że w porównaniu ze średnim wydalaniem sodu wynoszącym 4–5,99 g na dobę u badanych zarówno z wydalaniem sodu w ilości ponad 7 g na dobę, jak i poniżej 3 g na dobę obserwowano zwiększone ryzyko wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Punkt końcowy	<2 g na dobę	2–2,99 g na dobę	6–6,99 g na dobę	7–8 g na dobę	>8 g na dobę
Wszystkie zdarzenia sercowo-naczyniowe	1,21 (1,03–1,43)	1,16 (1,04–1,28)	1,09 (0,99–1,20)	1,15 (1,00-1,32)	1,49 (1,28–1,75)
Zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych	1,37 (1,09–1,73)	1,19 (1,02–1,39)	1,11 (0,96–1,29)	1,53 (1,26-1,86)	1,66 (1,31–2,10)
Udar mózgu	1,06 (0,76–1,46)	1,05 (0,86–1,28)	0,95 (0,79–1,15)	1,06 (0,81-1,40)	1,48 (1,09–2,01)

 

O’Donnell w rozmowie dla heartwire zaznaczył, że grupa z najmniejszym wydalaniem sodu, gdzie ryzyko wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych było o 20% wyższe, odzwierciedla wartości rekomendowane w większości zaleceń. „Natomiast głównym wynikiem jest zaobserwowany związek pomiędzy wzrostem ryzyka wystąpienia wszystkich ocenianych sercowo-naczyniowych punktów końcowych wraz ze zwiększeniem spożycia sodu” – podkreśla. – „Uzasadnia to podtrzymanie obecnych zaleceń redukcji spożycia sodu u osób stosujących diety z dużą jego ilością. Również z uwagi na nadmierne spożycie sodu w Ameryce Północnej i Europie, ze względu na dużą zawartość tego pierwiastka w przetworzonych produktach spożywczych obecne dążenie do zmniejszenia ilości sodu w tych produktach jest zgodne z wynikami naszej analizy”.

Ze swojej strony Whelton stwierdził, że „nie przykładałby zbyt wielkiej wagi do tych wyników”. Whelton wylicza kolejno obserwacyjny charakter analizy, fakt wyciągania wniosków z dwóch badań, których pierwotnym przeznaczeniem nie była ocena zależności między spożyciem sodu a występowaniem zdarzeń sercowo-naczyniowych i opieranie się na jednorazowym oznaczeniu wydalania sodu z moczem.

Co więcej, krzywa J, podobnie jak w innych obserwacjach, w których występuje, wydaje się „najsilniejsza” na swoim długim ramieniu, gdzie lokuje się duża liczba badanych i ryzyko wystąpienia zdarzeń jest najwyższe. Na krótkim ramieniu krzywej, gdzie lokuje się mniej badanych i mniej zdarzeń, „obraz zależności jest bardzo niewyraźny”, twierdzi Whelton. „Znajdują się tu przypadki nietypowe, często są to osoby bardzo chore, które z powodu choroby zmieniają swoją dietę lub zaleca się im zmianę nawyków żywieniowych. Dlatego te obserwacje należy bardzo ostrożnie interpretować”.

O’Donnell i Whelton zgadzają się co do pilnej potrzeby przeprowadzenia badań oceniających kliniczne skutki ograniczonego spożycia sodu. „Przeprowadzenie takiego badania wiąże się z określonymi wyzwaniami i trudnościami logistycznymi, natomiast z punktu widzenia zdrowia publicznego istotne znaczenie problemu uzasadnia każdy trud potrzebny do jego wykonania” , powiedział O’Donnell dla heartwire.

O’Donnell nie chciał się wypowiadać, czy jego zdaniem rekomendacje żywieniowe zalecają zbyt małe (lub potencjalnie szkodliwe) spożycie sodu. Sam, jak twierdzi, próbuje zredukować spożycie sodu we własnej diecie jako część ogólnie pojmowanego zdrowego żywienia. „Moim zdaniem nasze decyzje co do diety powinniśmy opierać na najlepszych dostępnych dowodach, a te, co jest oczywiste, mogą zmieniać się z czasem”.

 

Chociaż uwaga mediów i środowiska akademickiego skupiła się szczególnie na analizie sodu, badanie opisuje również zależność między wydalaniem potasu a występowaniem zdarzeń sercowo-naczyniowych. „Te dane mogą zostać pominięte w dyskusji nad znaczeniem sodu, ale wykazaliśmy zależność między zwiększonym wydalaniem potasu… a zmniejszeniem ryzyka wystąpienia udaru mózgu” – twierdzi O’Donnell. – „To kolejny punkt, który z pewnością zasługuje na dalszą analizę i ustosunkowanie się do możliwości, że suplementacja potasu może redukować ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, szczególnie udaru mózgu”.

 

1. O’Donnell MJ, Yusuf S, Mente A, et al. Urinary sodium and potassium excretion and risk of cardiovascular events. JAMA 2011; 306:2229–2238.