Houston, Teksas. Zgodnie z wynikami najnowszego badania stymulatory serca pozyskane od zmarłych mogą być po przeglądzie ponownie wszczepione pacjentom, którzy nie mogliby sobie pozwolić na nowe urządzenie.

Doktor Bharat Kantharia (University of Texas Health Science Center, Houston) z pomocą współpracowników i po uzyskaniu zgody rodzin zmarłych zdobywał stymulatory z zakładów pogrzebowych w Stanach Zjednoczonych. Po sterylizacji i przeglądzie przewoził do Szpitala Świętej Rodziny w Bombaju. Stymulatory serca mogą być też ponownie wykorzystane, jak wszystkie inne urządzenia. Oczywiście, mogą wystąpić różne problemy, choćby natury osobistej, prawnej czy logistycznej, ale warto podjąć wysiłek, ponieważ w Indiach ludzie umierają z powodu braku dostępu do tych urządzeń – twierdzi dr Kantharia.

Spośród 121 stymulatorów pozyskanych z zakładów pogrzebowych w latach 2004–2010 za zdatne do ponownego wykorzystania uznano 53 (11 jednojamowych i 42 dwujamowe). Przewieziono je do Indii. W Bombaju 37 z nich wszczepiono pacjentom otrzymującym urządzenie po raz pierwszy, a 16 w ramach wymiany. Nieco ponad połowa pacjentów miała całkowity blok serca, a pozostali zespół chorego węzła zatokowego. Lekarze opisali swoje doświadczenia w internetowym wydaniu American Journal of Cardiology z 14 października 2011 r. [1].

Po wszczepieniu używanego stymulatora u pacjentów nie zanotowano żadnego istotnego powikłania, takiego jak zakażenie albo defekt urządzenia w trakcie obserwacji trwającej 661 dni. Spośród 40 pacjentów, których poddano obserwacji, czworo zmarło z przyczyn niezwiązanych ze stymulatorem średnio po 430 dniach od implantacji, a poprawa dotycząca objawów choroby nastąpiła u 95%.

Autorzy cytują kanadyjskie badanie, w którym wykazano, że ponowne wykorzystanie stymulatora pozwala zaoszczędzić około 33 000 dolarów w porównaniu z użyciem nowego urządzenia [2]. Poprzednie doświadczenia z używanymi stymulatorami były ogólnie pozytywne, ale opisywane badanie to podsumowanie doświadczeń z największą jak dotąd liczbą urządzeń pozyskanych wyłącznie z zakładów pogrzebowych w Stanach Zjednoczonych.

„Nie istnieją regulacje dotyczące postępowania przez zakłady pogrzebowe z urządzeniami wszczepialnymi” – wyjaśniają Kantharia i współpracownicy. Bez wątpienia jednak możliwość pozyskiwania stymulatorów ze zwłok w Stanach Zjednoczonych jest poważnym, nierozpoznanym dotąd źródłem tych urządzeń. Autorzy przytaczają dane ankietowe, z których wynika, że około 19% zmarłych pacjentów ma jakieś kardiologiczne urządzenie wszczepialne, lecz 85% z nich zostaje pogrzebanych razem ze zwłokami, a 84% wyjmowanych urządzeń jest utylizowanych jako odpady medyczne.

Wyniki badań wskazują także, że większość ludzi, gdyby mogła podjąć decyzję, pragnęłaby, by po ich śmierci urządzenie zostało przekazane do kraju rozwijającego się,ale na przeszkodzie często stoją bariery logistyczne i prawne. Na przykład amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (Federal Drug Administration, FDA) dopuszcza stosowanie stymulatorów tylko jako urządzenia jednorazowe, chociaż z wielu badań wynika, że intensywna sterylizacja zmniejsza odsetek zakażeń do takiego samego poziomu jak w przypadku nowych urządzeń, czyli poniżej 2%.

Bharat Kantharia potwierdza, że zwracanie urządzeń do producenta pomaga w zbieraniu informacji, na podstawie których firmy są w stanie poprawić skuteczność i niezawodność kolejnych generacji stymulatorów. Jednak takie intensywne testowanie może spowodować zniszczenie urządzenia, a inne bariery praktyczne, takie jak koszty wysyłki, wątpliwości dotyczące zakażeń i biurokracja, mogą powstrzymywać zakłady pogrzebowe przed zwrotem urządzeń do producenta.

Istnieje kilka organizacji, jak Stimubank czy Heartbeat International, które zajmują się darmowym dostarczaniem stymulatorów do biedniejszych krajów. Jednak dr Kantharia twierdzi, że ich system przekazywania stymulatorów potrzebującym pacjentom jest bardzo prosty: po prostu przewożą je w swoim bagażu. Jego zdaniem niektóre firmy zajmujące się recyklingiem stymulatorów rozważają rozpoczęcie pozyskiwania stymulatorów od osób zmarłych na większą skalę, na zasadach biznesowych, planując zyski z działalności, ale dr Kantharia i współpracownicy działają tylko charytatywnie. Według niego, jeśli ktoś chce prowadzić taką działalność na większą skalę i komercyjnie, to nie będzie go do tego zachęcał, dopóki nie pojawi się więcej danych na temat bezpieczeństwa i nie opracuje się standardów postępowania z ponownie wykorzystywanymi urządzeniami.

1. Kantharia B, Patel S, Kulkarni G, et al. Reuse of explanted permanent pacemakers donated by funeral homes. Am J Cardiol 2011; DOI: 10.1016/j.amjcard.2011.08.036.