Bethesda, Maryland, USA. Wyniki nowej analizy wskazują, że w ciągu ostatnich pięciu lat mamy tak wiele badań genetycznych w grupie pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi (cardiovascular diseases, CVD), że informacje, które z nich wynikają, mogą być niejednoznaczne [1].

„Od 2006 roku obserwujemy ogromną eksplozję odkryć specyficznych genów lub wariantów genów obecnych u chorych z zawałem serca, udarem mózgu, tętniakiem aorty, zaburzeniami rytmu serca, a także z czynnikami ryzyka. To naprawdę imponujące” – stwierdził dla heartwire jeden z autorów prezentowanej analizy, dr Christopher J. O’Donnell (National Heart Lung and Blood Institute, Bethesda, USA).

O’Donnell uważa jednak, że rola poszczególnych genów w przewidywaniu zdarzeń klinicznych jest znacznie przesadzona. „Podobnie jak wszystko w medycynie, przełożenie wyników badań genetycznych na praktykę kliniczną wymaga zawsze przeprowadzenia dużej liczby badań”.

Niemniej jednak O’Donnell, który 1 grudnia br. wraz z dr Elizabeth G. Nabel (Brigham and Women's Hospital, Boston, USA) opublikował wyniki nowej analizy na łamach czasopisma New England Journal of Medicine, stwierdził: „Nic na to nie poradzę, ale myślę, że odkrywanie coraz to nowych genów będzie szybsze niż w przeszłości. Brałem udział w badaniu Framingham Heart Study, w którym oceniano czynniki ryzyka. Minęły dekady, zanim odkryte 40 czy 50 lat temu czynniki ryzyka znalazły miejsce zarówno w wytycznych, jak i w badaniach klinicznych. Potrafię sobie jednak wyobrazić, że nadejdą takie czasy, kiedy u wszystkich pacjentów będą przeprowadzane badania genetyczne jako część ich medycznego portfolio”.

O’Donnell wyjaśnia jeden z powodów, dla których wraz z Nabel zdecydowali się na publikację. W ciągu ostatnich pięciu lat ukazała się wielka liczba badań poświęconych badaniom genetycznym, a wiele z nich nie było nawet publikowanych w czasopismach medycznych. „Z tego względu czytelnicy nie mogli poznać wyników wszystkich odkryć”.

O’Donnell oraz Nabel stworzyli słownik pojęć genetycznych dla lekarzy oraz dwie tabele, w których zawarli wykaz najbardziej aktualnych odkryć z zakresu genetyki dotyczących CVD oraz czynników ryzyka.

Jednak O’Donnell uważa, że oczekiwania niektórych są mało realistyczne. „Pokładamy zbyt duże nadzieje w nowych odkryciach i ich rzeczywistym związku z rokowaniem pacjentów”. W ciągu ostatnich 18 miesięcy „ukazało się wiele komentarzy kwestionujących wartość predykcyjną niektórych badań, co – moim zdaniem – było podyktowane tym, że badania genetyczne prowadzone w tym kierunku stanowią jedynie mały kawałek z całego wachlarza możliwości związanego z badaniami nad genomem ludzkim” – powiedział. Ponadto stwierdził, że aktualnie nie dysponujemy dowodami na to, aby dane z badań genetycznych nad CVD przekładały się na przydatność w praktyce klinicznej.

„Prawda jest taka, że wpływ wyników tych badań na praktykę kliniczną jest raczej niewielki. Dostępna jest nowa encyklopedia odkryć z zakresu genetyki związanych z CVD, jednak każdy z rozdziałów powinien być właściwie napisany od nowa” – zauważa.

O’Donnell oraz Nabel wskazują także, jakie mogą być implikacje wyników badań genetycznych w najbliższym czasie, włączając w to odkrywanie nowych szlaków biologicznych „często zaskakujących”. Mogłyby być one pomocne w wykryciu przyczyny danej choroby, a co za tym idzie, w tworzeniu potencjalnie nowych leków, dodał.

Kolejną korzyścią z tych badań jest poznanie farmakogenetyki różnych substancji. „Odkrycia z zakresu farmakogenetyki mogą dostarczyć danych o możliwych interakcjach licznych powszechnie stosowanych leków” – wyjaśnił. Dla przykładu podają istnienie wariantów CYP2C9 oraz VKORC1, których obecność tłumaczy nawet do 40% przypadków różnej odpowiedzi na te same dawki warfaryny. Stanowiło to przyczynę zmian w ulotce leku wprowadzonych przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (Food and Drug Administration, FDA).

Różne warianty CYP2C19 wiążą się także ze zmniejszoną aktywnością przeciwpłytkową oraz zwiększonym ryzykiem CVD wśród osób przyjmujących klopidogrel. To był powód wydania ostrzeżenia przez FDA, aby dawki leku były dostosowywane do genotypu pacjenta.

Jak dodają, ważne są także inne farmakogenetyczne interakcje, które mogą być klinicznie istotne. Obecność na przykład różnych wariantów genu dla receptorów beta-1-adrenergicznych (ADRB1) wiąże się z obniżoną odpowiedzią na leczenie beta-adrenolityczne w niewydolności serca. Także wariant genu SLC01B1 „jest odpowiedzialny za miopatię indukowaną stosowaniem statyny”.

Autorzy opisują także kolejne etapy badań, tj. sekwencjonowanie wariantów DNA, co prawdopodobnie dostarczy kolejnych danych.

„Rodzaj badań, które prowadzimy w ciągu ostatnich 4–5 lat, istotnie wpłynie na informacje, jakie uzyskamy. Zmierzamy w kierunku wykonywania coraz większej liczby badań w coraz szerszej populacji chorych w celu uzyskania informacji przydatnych w praktyce klinicznej, co stworzy możliwości dla kolejnych badaczy – mam na myśli powstanie nowych terapii, narzędzi predykcyjnych oraz prewencyjnych”, twierdzi O’Donnell.

Zastosowanie badań genetycznych będzie zależeć od badaczy, dodał. Ma także nadzieję, że postęp w badaniu genomu ludzkiego będzie szybszy niż dotychczas. „Dekada lub dwie to nie jest długi okres”.

 

1. O'Donnell CJ and Nabel EG. Genomics of cardiovascular disease. N Engl J Med 2011; 365:2098-2109.