Boston, Massachusetts. Jak wynika z badania przekrojowego Women's Health Study 2 (WHS 2), u kobiet zgłaszających częste (co najmniej 15 razy na miesiąc) objawy zespołu niespokojnych nóg (ZNN) obserwuje się częstsze występowanie nadciśnienia tętniczego w porównaniu z kobietami, które informowały o rzadszych objawach tego schorzenia lub ich braku [1].

Zdaniem autorów pod kierownictwem dr Salmy Batool-Anwar (Brigham and Women's Hospital, Boston, Massachusetts) odnotowany związek między ZNN, który jest niezależnym, poznanym czynnikiem ryzyka wystąpienia nadciśnienia tętniczego, a nadciśnieniem tętniczym odnosi się zarówno do ciśnienia skurczowego, jak i rozkurczowego i staje się on mocniejszy wraz ze wzrostem stopnia nasilenia ZNN.

Wyniki badaczy opublikowane 10 października 2010 r. na stronie internetowej czasopisma Hypertension „są zgodne z danymi z piśmiennictwa, które wskazywały na możliwy udział ZNN w patogenezie nadciśnienia tętniczego”. Przestrzegają oni przed odnoszeniem tych wyników do mężczyzn, jednak w części wcześniejszych badań zasugerowano dwa stany, które mogą odnosić się zarówno do kobiet, jak i do mężczyzn.

Autorzy zwracają w szczególności uwagę na badania wskazujące, że u 80% pacjentów z ZNN (opisywanym jako „nasilone, nieprzyjemne wrażenia zlokalizowane w nogach połączone z nieodpartym przymusem poruszania nogami”) występują również okresowe ruchy kończyn podczas snu (periodic limb movements of sleep, PLMS). Autorzy zwracają uwagę, że PLMS jest związany z okresowymi wahaniami ciśnienia tętniczego.

Dr Domenic Sica i dr David Leszczyszyn (Virginia Commonwealth University, Richmond, Vancouver) w towarzyszącym artykule redakcyjnym napisali: „Wydaje się, że elementem łączącym ZNN z PLMS (regularne ruchy kończyn podczas snu) jest to, że taki ruch nóg wiąże się ze wzrostem częstości pracy serca i ciśnienia tętniczego wywołanym przez aktywację układu współczulnego” [2].

Autorzy wysuwają możliwą, wynikającą z powyższych faktów hipotezę, mówiącą, że „powtarzające się zmiany ciśnienia tętniczego, występujące w godzinach nocnych w trakcie epizodów ZNN i PLMS, mogą skutkować zwiększeniem ciśnienia tętniczego w ciągu dnia z powodu skumulowanego wpływu całkowitej nocnej aktywności współczulnej”.

Mimo to na podstawie badania przekrojowego nie można stwierdzić, czy ZNN jest jedną z przyczyn rozwoju nadciśnienia tętniczego, jak komentuje dla heartwire dr Batool-Anwar. Możliwe, że ZNN i nadciśnienie tętnicze mają tę samą patogenezę. Jednak po wyłączeniu z analizy kobiet ze schorzeniami, które mogą naśladować ZNN, włącznie z cukrzycą (gdzie może występować neuropatia obwodowa), obserwowano częstsze występowanie nadciśnienia tętniczego wraz ze wzrostem stopnia nasilenia ZNN, a więc wyniki „wskazują w kierunku” przyczyny, stwierdziła.

Analizą objęto 65 544 kobiety uczestniczące w badaniu WHS 2, u których na podstawie badania ankietowego postawiono wstępne rozpoznanie ZNN, zdefiniowane jako występowanie objawów co najmniej pięć razy w miesiącu. Wykluczono pacjentki z cukrzycą, aktywną postacią zapalenia stawów oraz kobiety ciężarne.

Ogólnie iloraz szans (OR) wystąpienia nadciśnienia tętniczego skorygowany względem wieku wynosił 1,43 (95% CI 1,33–1,53, p<0,0001) u kobiet z objawami ZNN w porównaniu z kobietami bez objawów. Istotny związek „nie ulegał znaczącym zmianom” (OR 1,20; 95% CI 1,10–1,30) po skorygowaniu danych względem stanów, które mogą być związane z ZNN. Odnotowano dodatnią korelację między stopniem nasilenia objawów ZNN a częstością występowania nadciśnienia tętniczego.

Parametr	Bez ZNN, n=61 321	ZNN 5–14 razy/m-c, n=2475	ZNN >15 razy/m-c, n=1748
Średnie SBP (mmHg)	130	131	133
Średnie DBP (mmHg)	80	81	82
Częstość występowania NT (%)	21,4	26,0	33,0
OR skorygowany względem wieku (95% CI)	1	1,24 (1,13–1,36)	1,73 (1,56–1,92)
OR skorygowany względem pozostałych cech*	1	1,06 (0,94–1,18)	1,41 (1,24–1,61)

 Wszystkie cechy wzrastają wraz ze wzrostem nasilenia objawów ZNN, p<0,0001

 

Zdaniem dr Batool-Anwar, jeżeli przyszłe badania wykażą, że leczenie ZNN będzie również leczeniem nadciśnienia tętniczego, to „polegałoby ono po prostu na uzupełnianiu żelaza, ponieważ ZNN w większości jest związany z jego niedoborem”. „Dotyczy to także zdrowego stylu życia: [kontrolowania] spożycia kofeiny oraz alkoholu oraz [redukcji] masy ciała”. W przypadku nieskuteczności tych działań dostępne jest leczenie farmakologiczne.

Jednak doktorzy Sica i Leszczyszyn podkreślają również, że wyniki „pochodzą z badania obserwacyjnego i nie należy ich odnosić do patomechanizmu – z tego powodu nie można stwierdzić, czy leczenie ZNN może w istotny sposób obniżać ciśnienie tętnicze krwi”.

Ponadto zauważają oni, że „zmienność ciśnienia tętniczego krwi wynosząca kilka milimetrów słupa rtęci była bardzo mała, nawet u pacjentek z największą częstością objawów ZNN, a więc nawet najlepszy lekarz nie byłby w stanie zidentyfikować zmian ciśnienia tętniczego krwi, które są przypisywane ZNN”.

1. Batool-Anwar S, Malhotra A, Forman J, et al. Restless legs syndrome and hypertension in middle-aged women. Hypertension 2011; DOI:10.1161/HYPERTENSIONAHA.111.174037.
2. Sica D, Leszczyszyn D. Sleep: Yet to be mapped waters for blood pressure. Hypertension 2011; DOI:10.1161/HYPERTENSIONAHA.111.180125.