Jak podkreśla współautor najnowszej pracy dr David Warner z Mayo Clinic w Rochester (Minnesota), nie dowodzi ona definitywnie, że narkoza powoduje ADHD. "To było badanie obserwacyjne. I szereg innych czynników może odpowiadać za częstsze występowanie ADHD u dzieci wiele razy poddawanych narkozie" - komentuje dr Warner. Jego zdaniem, wyniki te z całą pewnością wskazują na potrzebę dalszych badań nad tym zagadnieniem.

Wcześniejsze doświadczenia na zwierzętach wskazywały, że gdy rozwijający się mózg zostanie poddany działaniu leków stosowanych do znieczulania ogólnego dochodzi w nim do degeneracji części neuronów. Podawane młodym zwierzętom, w tym gryzoniom i małpom, w dawkach zbliżonych do tych, jakie stosuje się podczas operacji powodowały obumieranie neuronów (w procesie samobójczej śmierci, tzw. apoptozy) głównie w obszarach kory mózgowej. Zmiany te wiązały się z późniejszymi zaburzeniami zachowania (np. nadaktywnością), obniżoną zdolnością uczenia się i koncentracji. ,,Te badania zwróciły naszą uwagę. Byliśmy sceptyczni, czy odkrycia na zwierzętach będą odnosić się do dzieci, ale zdaje się, że tak jest" - mówi dr Warner.

W poprzednich badaniach zespół dr. Warnera wykazał, że maluchy wielokrotnie (ale nie jeden raz) poddawane operacjom wymagającym narkozy, dwukrotnie częściej mają trudności z nauką w przyszłości.

Swoją najnowszą analizę badacze przeprowadzili w tej samej populacji dzieci urodzonych w latach 1976-82 w Rochester. Łącznie objęto nią 5357 dzieci.

Zebrano informacje na temat wszelkich procedur - tj. operacji lub badań diagnostycznych - wymagających znieczulenia ogólnego, którym poddawano dzieci do 2. roku życia. Stwierdzono, że 350 z nich było co najmniej raz poddanych znieczuleniu ogólnemu (wyłączając znieczulenie podczas cesarskiego cięcia) przed ukończeniem 2 lat, z czego 64 maluchy doświadczyły tego co najmniej dwukrotnie. Najczęściej do znieczulenia stosowano kombinację związku o nazwie halotan i tlenku azotu, podawanych drogą wziewną. Ogółem, przed ukończeniem 19 lat ADHD zdiagnozowano u 341 badanych dzieci. Skrótem ADHD określa się najczęstsze zaburzenie wieku rozwojowego, jakim jest zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder). Eksperci szacują, że dotyczy ono ok. 5 proc. dzieci w wieku od 7 do 13 lat.

ADHD charakteryzuje się występowaniem trzech rodzajów objawów: zaburzeniami koncentracji, nadruchliwością i nadmierną impulsywnością. Choć jego przyczyny nie są do końca znane, wiadomo, że u dzieci z ADHD występują zakłócenia w rozwoju części mózgu odpowiedzialnej za blokowanie niepotrzebnych bodźców. Badania m.in. na bliźniętach wskazują na istnienie genetycznych predyspozycji do ADHD. Dzieci z tym zaburzeniem często mają problemy z zapamiętywaniem, uczeniem się i uzyskują gorsze wyniki w szkole.

Okazało się, że w wieku 19 lat ADHD występowało 2,5-krotnie częściej u dzieci, które przed 2. rokiem życia były poddawane co najmniej dwukrotnie operacjom i znieczuleniu ogólnemu. Odsetek tego zaburzenia wyniósł 7,3 proc. wśród dzieci, które nie miały narkozy przed 2. rokiem życia i 17,9 proc. wśród tych, które były jej poddane co najmniej dwa razy. Różnice między dziećmi, które znieczulono raz a dziećmi nie znieczulanymi wcale nie były istotne statystycznie.

W analizie uwzględniono takie czynniki, jak przedwczesne przyjście na świat, płeć, masa ciała po narodzinach oraz współistniejące schorzenia.

Badacze nie stwierdzili, by metoda porodu i stosowane podczas niego znieczulenie (ogólne lub miejscowe) miały związek z występowaniem ADHD.

Zdaniem autorów pracy, wyniki te stanowią rozszerzenie ich wcześniejszych badań, które wskazywały na istnienie związku między trudnościami w nauce (w tym problemami z czytaniem, pisaniem, matematyką) u dzieci a wielokrotną narkozą przed drugim rokiem życia.

Naukowcy podkreślają zarazem, że nie dowodzą one definitywnie, iż znieczulenie ogólne u dzieci może być przyczyną ADHD czy problemów z uczeniem się. Nie można wykluczyć, że jakieś inne czynniki związane np. z samą operacją zwiększają ryzyko uszkodzenia tkanki nerwowej i późniejszych zaburzeń. Są badania wskazujące, że nagromadzenie czynników, takich jak stany zapalne w organizmie czy stres w życiu prenatalnym i po narodzinach mogą niekorzystnie wpływać na rozwój mózgu. Operacja jest zdarzeniem, któremu towarzyszy stres i stan zapalny w tkankach, zaznaczają.

Ich zdaniem, najnowsza praca dostarcza jednak kolejnych argumentów, że na wystąpienie ADHD w istotny sposób wpływają czynniki środowiskowe. Dotychczas powiązano z nim palenie czy też picie alkoholu podczas ciąży, narażenie na infekcje wirusowe i niedożywienie w okresie prenatalnym, stres matki w ciąży i wiele innych. (PAP)

jjj/ krf/