Londyn, Wielka Brytania. Według wyników dwóch dużych badań kohortowych występowanie migreny, szczególnie migreny z aurą, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych i wystąpienia krwotocznego udaru mózgu. Badacze podkreślają przy tym, że indywidualne ryzyko dla osób z migreną jest małe. Doniesienia, które nadają większe znaczenie wcześniej sugerowanej zależności, opublikowano online 24 sierpnia 2010 r. w British Medical Journal.

W pierwszym badaniu Larus S. Gudmundsson (University of Iceland, Reykjavik, Islandia) i wsp. oceniali wpływ epizodów migreny w średnim wieku u 18 725 mężczyzn i kobiet urodzonych między 1907 a 1935 rokiem [1]. Badana grupa stanowiła część populacji badania Reykjavik, rozpoczętego w 1967 r. przez Islandzkie Towarzystwo Kardiologiczne (Icelandic Heart Association) w celu prospektywnej oceny chorobowości sercowo-naczyniowej w Islandii. Okres obserwacji wynosił do 40 lat, a badanie zakończono w 2007 r. Średni okres obserwacji to 25,9 roku. Ostatecznie oceniono dane z 470 990 osobolat. Występowanie migreny i migreny z aurą rozpoznawano na podstawie kwestionariusza.

Ogółem stwierdzono 10 358 zgonów: 4323 z powodu chorób sercowo-naczyniowych i 6035 z innych przyczyn. Po uwzględnieniu wyjściowych czynników ryzyka, wieku i płci wykazano, że u osób, u których występowała migrena z aurą, ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny i zgonu z przyczyny sercowo-naczyniowej było zwiększone w porównaniu z osobami bez bólu głowy. Zwiększonego ryzyka nie obserwowano u osób z migreną bez aury i osób z niemigrenowymi bólami głowy. Dokładniejsza analiza śmiertelności sercowo-naczyniowej wykazała, że u osób z migreną z aurą występowało zwiększone ryzyko zgonu z powodu choroby wieńcowej i udaru mózgu.

Punkt końcowy	Skorygowany współczynnik ryzyka	95% CI
Śmiertelność całkowita	1,21	1,12–1,30
Śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych	1,27	1,13–1,43
Śmiertelność z powodu choroby wieńcowej	1,28	1,11–1,49
Śmiertelność z powodu udaru mózgu	1,40	1,10–1,78

 

W badaniu wykazano również, że u kobiet śmiertelność z przyczyn innych niż choroby układu krążenia jest większa, gdy występuje migrena z aurą (HR 1,19; 95% CI 1,06–1,35).

„Chociaż nasze badanie wskazuje na migrenę, a szczególnie migrenę z aurą, jako niezależny czynnik ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny i z powodu choroby sercowo-naczyniowej, to ryzyko pozostaje niewielkie w porównaniu z konwencjonalnymi modyfikowalnymi czynnikami ryzyka, takimi jak palenie papierosów, niekorzystny profil lipidowy czy nadciśnienie tętnicze – twierdzi Gudmundsson. – Występowanie migreny z aurą powinno być kolejnym motywem kontroli modyfikowalnych czynników ryzyka, zarówno u mężczyzn, jak i kobiet”. Dodaje też, że przyszłe badania ocenią, czy redukcja częstości występowania migreny lub aury za pomocą farmakoterapii lub innych interwencji będzie skutkowała zmniejszeniem ryzyka sercowo-naczyniowego.

W drugim badaniu dr Tobias Kurth (Harvard Medical School, Boston Massachusetts) i wsp. oceniali zależność między obecnością migreny i migreny z aurą a ryzykiem wystapienia udaru krwotocznego na podstawie danych z badania Women's Health Study [2]. Do badania włączono 27 860 kobiet w wieku 45 lat i starszych z negatywnym wywiadem w kierunku wcześniejszego udaru mózgu i innych poważnych chorób. Kobiety w kwestionariuszu pytano o występowanie bólów głowy z aurą i bez aury.

Ogółem 5130 (18%) badanych zgłaszało migreny, 3612 potwierdziło epizod migreny do roku przed włączeniem (sklasyfikowane jako kobiety z aktywną migreną), a wśród nich 40% miało migrenę z aurą. Podczas obserwacji trwającej średnio 13,6 roku (377 711 osobolat) u 85 kobiet doszło do krwotocznego udaru mózgu. U kobiet z aktywną migreną z aurą istniało ponaddwukrotnie większe ryzyko wystapienia krwotocznego udaru mózgu w porównaniu z kobietami bez migreny (skorygowany współczynnik ryzyka 2,25, 95% CI 1,11–4,54; p=0,024). Autorzy wyliczyli, że występowanie migreny z aurą wiązało się z czterema dodatkowymi krwotocznymi udarami mózgu na 10 000 kobiet rocznie. Nie stwierdzono zwiększonego ryzyka wystąpienia krwotocznego udaru mózgu u kobiet z aktywną migreną bez aury lub migreną w odległej przeszłości.

„To bardzo ważne, by zrozumieć, że pomimo dwukrotnie zwiększonego ryzyka względnego ryzyko u kobiet z migreną z aurą wciąż pozostaje małe – komentuje dr Kurth. – Dlatego, nawet w obliczu takiej zależności, mając pacjentkę z migreną z aurą, nie możemy stwierdzić, czy jest to kobieta z grupy wysokiego ryzyka wystąpienia krwotocznego udaru mózgu”. Dr Kurth dodaje, że dopóki nie będziemy wiadomo, czy różne metody leczenia migreny przyczyniają się do redukcji ryzyka, główne wysiłki powinny być ukierunkowane na zwalczanie konwencjonalnych czynników ryzyka wystąpienia udaru mózgu, takich jak nadciśnienie tętnicze czy palenie papierosów.

„Nie twierdzę, że nie należy obawiać się krwotocznego udaru mózgu, wciąż może wystąpić, natomiast bardzo, bardzo trudno stwierdzić, że wystąpi właśnie u naszej pacjentki – podkreśla. – Wydaje się raczej, że w takiej sytuacji wskazany jest dodatkowy nacisk na konieczność modyfikacji konwencjonalnych czynników ryzyka, takich jak redukcja podwyższonych wartości ciśnienia tętniczego czy zaprzestanie palenia papierosów”.

 

W towarzyszącym komentarzu [3] dr Klaus Berger (University of Muenster, Niemcy) i Stefan Evers (University Hospital Muenster, Niemcy) przypominają o istotności stwierdzenia, czy rzeczywiście migrenie towarzyszy aura, i sugerują, że takiej oceny powinni dokonywać eksperci. Po postawieniu diagnozy pozostaje kwestia, czy lekarz powinien informować pacjenta o zwiększonym ryzyku.

„W wielu przypadkach skutkiem takiej informacji będzie wywołanie nieuzasadnionego lęku, chociaż dla niektórych osób może to być również okazja do modyfikacji stylu życia i czynników ryzyka – piszą. – Przyszłe badania będą musiały ocenić, czy farmakologiczna profilaktyka migreny redukuje nie tylko liczbę i dotkliwość jej ataków, ale również częstość występowania następczych zdarzeń sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych”. „Ponieważ jednak takie stwierdzenia będą wymagały długoterminowych obserwacji, w międzyczasie klinicyści muszą sami ostrożnie wyważyć, czy dyskutować z pacjentem na temat ryzyka związanego z występowaniem migreny z aurą”, podsumowują.

 

Dr Tudor Jovin (University of Pittsburgh Medical Center, Pittsburgh w stanie Pensylwania), poproszony o skomentowanie badań, zależność między ryzykiem krwotocznego udaru mózgu a występowaniem migreny z aurą określił jako zaskakującą. „Obecnie liczba zdarzeń w tej dużej grupie pacjentów jest dobrze znana – twierdzi. – Na pewno istnieją przesłanki, by podejrzewać istnienie zależności, która, moim zdaniem, nie jest tak silna i wymaga potwierdzenia”.

 

Nie sądzę, że osoby z migreną powinny teraz pędzić na oddziały ratunkowe i nalegać na sprawdzenie, czy nie mają objawów udaru mózgu.

 

Dr Jovin zgadza się ze stwierdzeniem, że takich pacjentów nie powinno się alarmowaći. Zamiast tego lekarze powinni zachęcać ich do kontroli modyfikowalnych czynników ryzyka.

„Nie sądzę, że osoby z migreną powinny teraz pędzić na oddziały ratunkowe i nalegać na sprawdzenie, czy nie mają objawów udaru mózgu. Za to powinny ostrożniej kontrolować czynniki ryzyka, ponieważ sami mogą wpłynąć na swoje ryzyko – twierdzi. – Prawdopodobnie istnieje genetyczna predyspozycja do występowania migreny z aurą, co może pogorszyć rokowanie, ale istnieją dużo silniejsze czynniki ryzyka, na które możemy wpływać, takie jak kontrola ciśnienia tętniczego, stężenie cholesterolu, zaprzestanie palenia papierosów, kontrola cukrzycy i zmiany stylu życia, dlatego w tej grupie osób powinniśmy zwiększać wysiłki zmierzające do kontroli modyfikowalnych czynników ryzyka”.

Dr Jovin dodaje, że migrena, a szczególnie migrena z aurą, jest bardzo złożoną chorobą. „Wciąż jedynie pobieżnie zrozumieliśmy patofizjologię migreny, jednak wydaje się oczywiste, że zarówno migrena z aurą, jak i bez aury nie jest równoznaczna z samym bólem głowy. Prawdopodobnie migrena z aurą jest bardziej złożona i z większym prawdopodobieństwem niż inne może być chorobą układową, dotyczy również pozostałych naczyń mózgu i ciała w sposób, o którym wciąż niewiele wiemy. Te dwa badania to krok w dobrym kierunku”.

 

1. Gudmundsson LS, Scher AI, Aspelund T, et al. Migraine with aura and risk of cardiovascular and all cause mortality in men and women: Prospective cohort study. BMJ 2010; DOI: 10.1136/bmj.c3966. Available at:http://www.bmj.com. 

2. Kurth T, Kase CS, Schürks M, et al. Migraine and risk of haemorrhagic stroke in women: Prospective cohort study. BMJ 2010; DOI: 10.1136/bmj.c3659. Available at: http://www.bmj.com. 

3. Berger K, Evers S. Migraine with aura and the risk of increased mortality. BMJ 2010; DOI: 10.1136/bmj.c4410. Available at: http://www.bmj.com.