Exeter, Wielka Brytania. Brytyjskie Towarzystwo Kardiologiczne (British Cardiovascular Society) opracowało raport [1] dotyczący zagrożeń zdrowotnych w trakcie podróży lotniczych pacjentów z wywiadem chorób sercowo-naczyniowych. Z raportu wynika, że loty rejsowe są bezpieczne dla pacjentów kardiologicznych, z wyłączeniem osób w ciężkim stanie. W wywiadzie dla heartwire autor projektu, David Smith (Royal Devon and Exeter NHS Foundation Trust, Exeter, Wielka Brytania), zwrócił uwagę, iż dokument zawiera skróconą, podręczną wersję wytycznych przeznaczoną dla lekarzy pierwszego kontaktu. British Heart Foundation sporządzi także materiały edukacyjne dla pacjentów.

Jak podkreśla dr Smith, są to pierwsze tego typu wytyczne opracowane przez Brytyjskie Towarzystwo Kardiologiczne. „Chcieliśmy, by były one dostatecznie szczegółowe – wyjaśnia. – Naszym zamiarem nie jest ograniczenie swobody latania. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy restrykcje są niezbędne. Pytanie tylko dla kogo?”. Spośród licznych obostrzeń w kwestii latania większość dotyczy schorzeń sercowo-naczyniowych. Często jednak niespójnie określają one czas, jaki musi upłynąć między lotem i zdarzeniem lub procedurą medyczną. Dr Smith wyjaśnia: „Naszym zdaniem dotychczasowe zalecenia nie były oparte na analizie źródła zagrożenia ani też nie wyróżniały chorych wysokiego i niskiego ryzyka”.

Raport w dużej mierze jest poświęcony ocenie warunków panujących w kabinie samolotu, ze szczególnym uwzględnieniem czynników mogących wpływać negatywnie na osoby obciążone kardiologicznie. „Nasze zalecenia staraliśmy się poprzeć wnikliwą analizą procesów fizjologicznych i zjawisk fizycznych. Wynika z nich, że środowisko pokładu samolotu stanowi znikome zagrożenie dla zdrowia. I tak naprawdę problemem nie jest sama podróż samolotem, lecz stan kliniczny chorego i związane z tym ryzyko wystąpienia nagłego zdarzenia w trakcie lotu”.

 

Doktor Smith wraz z zespołem zwracają uwagę, iż lot samolotem wiąże się z oddychaniem powietrzem o obniżonej zawartości tlenu przy niższym ciśnieniu, co skutkuje hipoksją hipobaryczną. Hipoksja w trakcie lotów, szczególnie krótkich i średnio długich, wiąże się ze zmianami parametrów gazometrycznych, niemających istotnego wpływu na układ krążenia, jednak u pacjentów z ryzykiem dławicy piersiowej, zawału serca, niewydolności nerek, zaburzeniami rytmu może wywołać działania niepożądane.

W skróconej wersji raportu opatrzonej komentarzem wyszczególniono liczne profile kliniczne pacjentów kardiologicznych, których przydzielono do trzech grup pod względem małego, średniego i dużego ryzyka. Dla poszczególnych grup ryzyka sformułowano szczegółowe zalecenia. Na przykład pacjenci niskiego ryzyka po STEMI lub NSTEMI mogą udać się w podróż lotniczą już po trzech dniach od wystąpienia zdarzenia, chorzy z grupy średniego ryzyka – po 10 dniach. Natomiast pacjenci z grupy wysokiego ryzyka, z frakcją wyrzutową <40%, objawową niewydolnością serca oraz chorzy w trakcie diagnostyki, do dalszej rewaskularyzacji lub oczekujący na implantację urządzeń wewnątrzsercowych powinni odłożyć lot do czasu ustabilizowania się stanu ogólnego.

Zgodnie z wytycznymi po elektywnej angioplastyce naczyń wieńcowych przebiegającej bez komplikacji pacjent nie powinien korzystać z transportu lotniczego przez dwa dni. W przypadku powikłań pod postacią odmy opłucnej podróż lotniczą odradza się przez dwa tygodnie, licząc od momentu pełnego odbarczenia płuca. Te same terminy odnoszą się do chorych po implantacji kardiowertera-defibrylatora, z dodatkowym zastrzeżeniem, że w przypadku wyładowania lot należy odłożyć do czasu wyjaśnienia zdarzenia i uznania stanu chorego za stabilny.

„Mamy nadzieję, że raport wyjaśni wątpliwości istniejące na ten temat. Porusza on również problem promieniowania kosmicznego i jego wpływu na pracę układów stymulujących. Ludzie niepokoją się o sprawne funkcjonowanie defibrylatorów, stymulatorów, stentów… sądzimy, że wytyczne rozwieją te obawy i będą wskazówką dla pacjentów kardiologicznych planujących lot samolotem”.

 

Wytyczne odnoszą się również do profilaktyki zakrzepicy żył głębokich (deep vein thrombosis, DVT) oraz zatorowości płucnej. Jak wiadomo, długie rejsy lotnicze dwukrotnie zwiększają ryzyko DVT, a podobnie dzieje się podczas długiej podróży samochodem, autobusem czy pociągiem. Bezwzględne ryzyko DVT u zdrowej, szczupłej osoby wynosi 1 do 6000 dla ponadczterogodzinnego lotu. Nie stwierdzono również, by piloci samolotów byli grupą większego ryzyka.

Według zaleceń podróżowanie samolotem nie jest przeciwwskazane nawet w przypadku osób podwyższonego ryzyka DVT, czyli po przebytym epizodzie DVT, po zabiegu chirurgicznym trwającym >30 minut, z udokumentowaną trombofilią, kobiet w ciąży czy osób otyłych z BMI >30 kg/m². Mogą one lecieć samolotem pod warunkiem przyjęcia odpowiednio dużej ilości płynów, powstrzymania się od spożycia napojów z kofeiną i alkoholu, włożenia pończoch uciskowych i przyjęcia heparyny drobnocząsteczkowej. Nie zaleca się zażywania aspiryny.

 

1. Smith D, Toff W, Joy M, et al. Fitness to fly for passengers with cardiovascular disease. The report of a working group of the British Cardiovascular Society. Heart 2010; DOI:10.1136/hrt.2010.203091.