Auckland, Nowa Zelandia. Naukowcy donoszą w internetowym wydaniu BMJ z 29 lipca 2010 roku, że stosowanie suplementów wapnia bez jednoczesnego podawania witaminy D jest związane z podwyższonym ryzykiem zawału (myocardial infarction, MI) [1]. Wyniki metaanalizy obejmującej 15 badań z randomizacją z udziałem 11 921 uczestników dają podstawę do ponownej oceny roli suplementów wapnia w leczeniu osteoporozy.

Dr Mark J. Bolland (University of Auckland, Nowa Zelandia) i współpracownicy piszą, że w większości wytycznych leczenia osteoporozy zaleca się stosowanie suplementów wapnia pomimo tego, że tylko w niewielkim stopniu zmniejszają ryzyko złamań.

Wyniki przytoczonych badań są sprzeczne z rezultatami niektórych badań obserwacyjnych sugerujących, że przyjmowanie dużych ilości wapnia zapobiega chorobie naczyniowej, oraz pozostałymi badaniami wykazującymi, że suplementy wapnia przyspieszają kalcyfikację naczyń, zwiększają umieralność u pacjentów z niewydolnością nerek, a także zwiększają częstość zdarzeń sercowo-naczyniowych i MI u kobiet.

Dr Ian R. Reid (University of Auckland) powiedział heartwire, że kobiety powinny omówić wyniki jego badania ze swoimi lekarzami, gdyż w większości przypadków „odpowiednie wydaje się zaprzestanie stosowania wapnia”.

Reid wyjaśnił, że naukowcy wykryli uprzednio w badaniu klinicznym występowanie działań niepożądanych w związku ze stosowaniem suplementów wapnia, które to wyniki opublikowano w BMJ w 2008 roku [2]. Badacze przejrzeli powtórnie elektroniczne bazy danych w marcu bieżącego roku, aby uzyskać potwierdzenie tego odkrycia.

W obecnej metaanalizie przyjrzano się badaniom z randomizacją z suplementami wapnia, w których podawano co najmniej 500 mg na dobę wapnia elementarnego w porównaniu z placebo. Każde z badań trwało przynajmniej rok i uczestniczyło w nim co najmniej 100 pacjentów w wieku średnio 40 lat lub starszych. Wyniki sercowo-naczyniowe pozyskiwano z raportów własnych pacjentów, przyjęć do szpitali i aktów zgonu.

W połączonej analizie pięciu badań, które dostarczyły danych od pacjentów, naukowcy odkryli, że suplementy wapnia były związane z około 30-proc. wzrostem częstości występowania zawału (HR 1,31; 95% CI 1,02–1,67; p=0,035) i mniejszym, nieistotnym wzrostem ryzyka udaru mózgu i umieralności.

Wyniki były zgodne we wszystkich badaniach, a ryzyko MI związane ze stosowaniem suplementów wapnia miało tendencję do wzrostu w przypadku zwiększonego przyjmowania wapnia z pokarmu. Ryzyko MI było niezależne od wieku, płci i rodzaju suplementu.

Podobna analiza 11 innych badań, które dostarczyły danych do próby, wykazała relatywne ryzyko zawału (HR 1,27; 95% CI 1,01–1,59; p=0,038) związane ze stosowaniem suplementów wapnia.

Reid stwierdził: „Klinicyści powinni powiedzieć swoim pacjentom, że u większości ludzi starszych ryzyko związane ze stosowaniem suplementów wapnia przewyższa korzyści. Odpowiednie może być spożywanie pokarmów bogatych w wapń”.

W komentarzu redakcyjnym towarzyszącym artykułowi [3] dr John Cleland (Castle Hill Hospital, Kingston upon Hull, Wielka Brytania) i współpracownicy zastanawiają się, dlaczego suplementy wapnia miałyby zwiększać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych, jak to wykryto w tej metaanalizie. „Należałoby się spodziewać, że gromadzenie wapnia w ścianie tętnicy prowadzące do zmniejszonej podatności powinno zająć lata, lecz zwiększone ryzyko zawału serca, o którym donoszą Bolland i współpracownicy, wystąpiło wcześniej po suplementacji wapnia (mediana obserwacji 3,6 roku)”.

Cleland i współpracownicy sugerują, że zwiększone ryzyko zawału może nie być prawdziwym skutkiem, gdyż nie towarzyszył temu wzrost śmiertelności. Piszą: „Suplementy wapnia mogły po prostu być przyczyną dolegliwości gastrycznych, które błędnie zdiagnozowano jako wieńcowy ból w klatce piersiowej”, dodając, że jeśli nawet suplementy są bezpieczne, neutralny wpływ na śmiertelność „podaje w wątpliwość, czy są one w ogóle skuteczne w profilaktyce złamań”.

Autorzy komentarza redakcyjnego podsumowują, że dopóki nie będzie więcej wiadomo o najlepszym sposobie zapobiegania złamaniom spowodowanym osteoporozą, „pacjenci nie powinni być w zasadzie leczeni suplementami wapnia, osobno lub z witaminą D, chyba że otrzymują także skuteczne leczenie osteoporozy z uznanych wskazań”. Dodają, że badania nad tym, czy suplementy są potrzebne jako uzupełnienie skutecznego leczenia osteoporozy, są „niezbędne”.

Dr John Schindler (University of Pittsburgh Medical Center, Pensylwania, USA), który nie jest współautorem badania Hollanda i współpracowników, powiedział heartwire, że zwiększone ryzyko MI, choć całkiem niewielkie, jest znaczące ze względu na dużą liczbę osób przyjmujących suplementy wapnia. Jednak ze względu na relatywnie krótki czas obserwacji w badaniach wątpi, czy przyczyną zawału może być zwapnienie tętnic.

Według Schindlera odpowiedzi na temat zwiększonego ryzyka zawału zaobserwowanego w tej metaanalizie mogą dostarczyć badania nad różnicami związanymi z płcią.

„W tej analizie 88% uczestników było płci żeńskiej, a wiemy, że choroba sercowo-naczyniowa u kobiet jest zupełnie inna niż u mężczyzn. To samo odnosi się do choroby naczyń mózgowych. Jest to sprawa, którą musimy przeanalizować, ale w tym momencie nikt nie jest w stanie tego naprawdę zrobić”.

Schindler stwierdził ponadto, że rzeczywiste ryzyko zawału zdaje się dotyczyć ludzi, którzy przyjmowali suplementy wapnia, spożywając przy tym dużo pokarmów bogatych w ten makroelement. „Sądzę, że na razie najbezpieczniejszą rzeczą do przekazania waszym pacjentom jest informacja, że jeśli będą spożywać wapń z dobrych źródeł dietetycznych, takich jak jogurt, sardynki i chude mleko, to potencjalnie może to wystarczyć, by nie dopuścić do ryzyka osteoporozy. Wtedy też nie będziemy mieć do czynienia z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym”.

Dodał, że ważne jest rozważenie potencjalnego zagrożenia wraz z korzyściami dla zdrowia kości. „Korzyści suplementacji wapnia u kobiet w podeszłym wieku z niskim ryzykiem złamania mogą nie przeważać nad potencjalnym ryzykiem sercowo-naczyniowym”.

Schindler zauważył także nieobecność w metaanalizie dużego badania: Women’s Heath Initiative, w którym przyglądano się roli suplementacji wapnia z witaminą D w redukowaniu złamań w przebiegu osteoporozy. „Jest wiele danych, które wskazują, że witamina D ma działanie ochronne z punktu widzenia sercowo-naczyniowego. Autorzy metaanalizy wykluczyli z niej badania z witaminą D, gdyż próbowali prawdopodobnie wyizolować jedną zmienną. Nie chcieli zaciemniać obrazu”.

 

1. Bolland MJ, Avenell A, Baron JA, et al. Effect of calcium supplements on risk of myocardial infarction and cardiovascular events: meta-analysis. BMJ 2010; DOI:10.1136/bmj.c3691. Available at: http://www.bmj.com.

2. Bolland MJ, Barber PA, Doughty RN, et al. Vascular events in healthy older women receiving calcium supplementation: Randomised controlled trial. BMJ 2008; 336: 262–266.

3. Cleland JG, Witte K, Steel S. Calcium supplements in people with osteoporosis. BMJ 2010; 341; DOI:10.1136/bmj.c3856. Available at: http://www.bmj.com.