Udar mózgu jest drugim co do częstości występowania zespołem chorobowym w grupie chorób układu sercowo-naczyniowego oraz główną przyczyną inwalidztwa w populacji powyżej 55. roku życia. Wysokie wskaźniki rozpowszechnienia, śmiertelności i niepełnosprawności związane są m.in. z częstym występowaniem powtórnych incydentów naczyniowych u tego samego chorego – po upływie pięciu lat u prawie połowy chorych odnotowuje się kolejny incydent udarowy, co niesie za sobą istotne następstwa nie tylko kliniczne, ale także społeczne i ekonomiczne. Szacuje się, że ponad połowa chorych, którzy przeżyli ostrą fazę udaru, wymaga pomocy w wykonywaniu codziennych czynności i jest zależna od innych osób. Poza tym udar mózgu często jest przyczyną wystąpienia padaczki, depresji i otępienia. Jeżeli weźmie się pod uwagę obserwowany w wielu krajach świata wzrost liczebności populacji osób powyżej 65. roku życia, problem zapobiegania udarowi i jego skutecznego leczenia staje się coraz ważniejszy.

Z badań epidemiologicznych wynika, że odpowiednie postępowanie profilaktyczne zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru, ale także wpływa korzystnie na naturalny przebieg choroby. Modyfikacja czynników ryzyka nie tylko spowodowała spadek umieralności w krajach Europy Zachodniej i w USA, ale również przyczyniła się do rzadszego występowania ciężkich postaci udaru mózgu.

Badanie INTERSTROKE jest jednym z największych badań epidemiologicznych ukierunkowanych na ocenę rozpowszechnienia czynników ryzyka udaru mózgu w różnych krajach świata. Badania są prowadzone w 22 krajach położonych na różnych kontynentach (Ameryka Północna i Południowa, Europa, Azja, Afryka). Należy podkreślić bardzo szczegółowo opracowaną metodologię badań, do których równolegle włączani są chorzy oraz osoby w tym samym wieku i tej samej płci, u których nie stwierdzono objawów udaru lub zawału mięśnia serca. Te same zasady stosowano w badaniu INTERHEART, w którym badano czynniki ryzyka choroby niedokrwiennej serca. Wyniki tego badania są obecnie uważane za referencyjne i najbardziej wiarygodne. Aby uzyskać maksymalne ujednolicenie danych, do badania INTERSTROKE włączano tylko chorych z pierwszym w życiu udarem. Duża wagę przywiązywano do jak najdokładniejszego określenia stanu klinicznego chorych: udar rozpoznawano zgodnie z ogólnie przyjętą definicją WHO, diagnostykę różnicową prowadzono na podstawie wyników badań TK mózgu, ciężkość udaru oceniano zgodnie z klasyfikacją OCSP. Informacje dotyczące obciążenia czynnikami ryzyka zbierano zgodnie ze szczegółowo opracowanym kwestionariuszem. Próbki krwi były przesyłane do centrum monitorującego w celu oceny m.in. zaburzeń gospodarki lipidowej.

Z punktu widzenia poznawczego podstawowe znaczenie ma zasięg oraz wielkość populacji objętej badaniami. W artykule, który został opublikowany w internetowym wydaniu „The Lancet”, przedstawiono wstępną analizę obejmującą ogółem 3000 par (pacjent vs. osoba z grupy kontrolnej), w tym 2337 chorych z udarem niedokrwiennym (78%) i 663 chorych z krwotokiem śródmózgowym (22%). Zaobserwowano istotne różnice w częstości występowania udarów niedokrwiennych i krwotocznych wynikające przede wszystkim z różnic rasowych oraz zróżnicowanego rozpowszechnienia badanych czynników ryzyka. Stosując metody analizy wieloczynnikowej, autorzy wykazali, że w 80% przypadków udar mózgu związany jest z występowaniem pięciu czynników ryzyka: nadciśnienia tętniczego, nikotynizmu, otyłości brzusznej, diety wysokobiałkowej z ograniczeniem spożycia owoców, braku regularnych ćwiczeń fizycznych.

Nadciśnienie tętnicze definiowane zgodnie z protokołem badań jako wyższe niż 160/90 było głównym czynnikiem ryzyka (OR 2,64; 95% CI 2,26-3,08) zarówno w przypadku udarów niedokrwiennych, jak i krwotocznych. Drugi na liście najpoważniejszych czynników ryzyka udaru był czynny nikotynizm (OR 2,09; 95% CI 1,72-2,51). Przeprowadzona analiza danych wskazuje również na wyraźnie niekorzystny wpływ otyłości brzusznej, która jest jednym z elementów zespołu metabolicznego.

Powyższe wyniki badań maja bardzo istotne znaczenie dla populacji polskiej. W badaniu WOBASZ wykazano, ze obciążenie czynnikami ryzyka chorób naczyniowych jest w Polsce wysokie. Również znajomość zasad profilaktyki pierwotnej i wtórnej udarów mózgu jest w naszym kraju ciągle niedostateczna. Wprawdzie stopniowo zmienia się sposób odżywiania, ciągle jednak w naszej diecie znajduje się zbyt dużo nasyconych kwasów tłuszczowych, a zbyt mało produktów zbożowych i owoców. Lekarze powinni nie tylko zapisywać chorym odpowiednie leki, ale również przedstawiać im zasady prawidłowego stylu życia i odżywiania się. Szczególną uwagę należy zwrócić na podejmowanie zdecydowanych interwencji terapeutycznych celem eliminacji nikotynizmu, szczególnie u osób zagrożonych ryzykiem wystąpienia udaru (chorzy po przebytym incydencie TIA, pacjenci z obciążeniem rodzinnym, chorzy, u których występują inne czynniki ryzyka). W przeprowadzonych badaniach wykazano, że zaprzestanie palenia papierosów wiązało się z wyraźnym zmniejszeniem ryzyka wystąpienia udaru (OR 0,74; 95% CI 0,57-0,95).

 

Piśmiennictwo:

1. Risk factors for ischaemic and intracerebral haemorrhagic stroke in 22 countries (the INTERSTROKE study): a case-control study. www.thelancet.com . Published online June 18, 2010 DOI:10.1016/S0140-6736(10)60834-3